Luật thuế mới và mối lo cho ngành nông sản xuất khẩu
Từ ngày 01/07/2025, Luật Thuế Giá trị gia tăng (sửa đổi) chính thức có hiệu lực, đưa hai mặt hàng nông sản chiến lược là cà phê nhân và gạo vào danh mục chịu thuế VAT 5%. Trước đây, các mặt hàng này thuộc nhóm không chịu thuế, giúp doanh nghiệp thuận lợi trong xuất khẩu. Việc thay đổi chính sách thuế đang tạo nên những phản ứng mạnh mẽ từ cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng.
Ngay sau khi chính sách được ban hành, Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam (VICOFA) và Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) đã gửi văn bản kiến nghị đến Thủ tướng Chính phủ, đề xuất loại bỏ thuế VAT 5% đối với hai mặt hàng nông sản chủ lực này
Doanh nghiệp xuất khẩu cà phê gặp khó vì VAT 5%
Việc áp dụng thuế VAT 5% với cà phê nhân và gạo đã tạo ra nhiều bất cập trong thực tế vận hành của doanh nghiệp:
- Khó khăn về dòng vốn: Doanh nghiệp buộc phải nộp VAT ngay sau khi ký hợp đồng, trước khi có nguồn thu từ xuất khẩu. Tuy nhiên, ngân hàng không giải ngân cho phần thuế này, khiến dòng tiền bị chặn, đặc biệt với các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
- Thủ tục hoàn thuế kéo dài: Mặc dù về lý thuyết, doanh nghiệp sẽ được hoàn VAT sau khi xuất khẩu, nhưng trên thực tế, quá trình hoàn thuế diễn ra chậm, thủ tục phức tạp, có khi kéo dài từ 3 đến 6 tháng. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp không thể xoay vòng vốn nhanh, ảnh hưởng đến khả năng ký tiếp hợp đồng mới.
- Mất lợi thế cạnh tranh: Trong khi Việt Nam tăng thuế, các quốc gia cạnh tranh trực tiếp như Thái Lan, Ấn Độ, Myanmar… lại có chính sách hỗ trợ mạnh mẽ với xuất khẩu nông sản. Việc tăng chi phí đầu vào khiến giá thành xuất khẩu cao hơn, làm giảm sức cạnh tranh của hàng Việt trên thị trường quốc tế.
Phản ứng từ các hiệp hội ngành hàng
Trong kiến nghị gửi Chính phủ, ông Nguyễn Nam Hải – Chủ tịch VICOFA – chia sẻ:
“Nếu vòng luẩn quẩn thu – hoàn thuế kéo dài, doanh nghiệp sẽ đình trệ, cả ngành hàng mất đà trên thị trường quốc tế.”
Tương tự, đại diện VFA cũng bày tỏ lo ngại rằng việc áp dụng VAT 5% không chỉ tác động trực tiếp tới doanh nghiệp xuất khẩu mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến cả chuỗi giá trị nông sản từ nông dân đến nhà máy chế biến và các đối tác logistics.
Số liệu xuất khẩu nổi bật 6 tháng đầu năm 2025
Dù gặp nhiều thách thức, ngành gạo và cà phê Việt Nam vẫn đạt được những thành tích ấn tượng trong 6 tháng đầu năm:
- Ngành gạo: Xuất khẩu hơn 4,7 triệu tấn, kim ngạch đạt 2,45 tỷ USD.
- Ngành cà phê: Xuất khẩu gần 1 triệu tấn, kim ngạch đạt 5,5 tỷ USD, tăng hơn 66% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái – chủ yếu nhờ giá cà phê thế giới tăng mạnh.
Nguy cơ đình trệ toàn ngành nếu chính sách không được điều chỉnh
Theo các doanh nghiệp thành viên của VICOFA, nếu tình trạng hiện tại kéo dài, nguy cơ đình trệ sản xuất là rất cao:
- Các nhà máy chế biến sẽ thiếu nguyên liệu do không đủ vốn để thu mua.
- Giá cà phê nội địa có thể biến động bất thường vì doanh nghiệp hạn chế mua vào.
- Thị phần của Việt Nam trên thị trường xuất khẩu có thể bị các đối thủ chiếm lĩnh trong quý IV/2025.
Quay lại tiền lệ trước năm 2013
Điều đáng chú ý là trước năm 2013, mặt hàng cà phê nhân từng bị đánh thuế VAT 5%. Tuy nhiên, sau nhiều năm vướng mắc và phản ánh từ thực tiễn, Chính phủ đã đưa mặt hàng này ra khỏi diện chịu thuế để hỗ trợ xuất khẩu. Việc áp dụng trở lại thuế VAT 5% từ năm 2025 đang được nhìn nhận như một bước “đi ngược” lại chủ trương đẩy mạnh nông sản xuất khẩu.
Đề xuất hướng xử lý từ cộng đồng doanh nghiệp
Trong văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ, các hiệp hội đề xuất:
- Loại bỏ ngay thuế VAT 5% với cà phê nhân và gạo, đưa hai mặt hàng trở lại danh mục không chịu thuế như trước.
- Nếu chưa thể sửa luật ngay, cần có cơ chế tạm miễn nộp VAT cho doanh nghiệp xuất khẩu trong thời gian chờ hoàn thuế.
- Đẩy nhanh tiến độ cải cách thủ tục hoàn thuế, minh bạch và điện tử hóa toàn bộ quy trình để không cản trở chu trình tài chính.
Kết luận
Cà phê nhân và gạo không chỉ là hai mặt hàng chủ lực trong xuất khẩu nông sản mà còn là trụ cột thu nhập của hàng triệu nông hộ. Việc áp dụng thuế VAT 5% không hợp lý sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến toàn ngành. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, việc duy trì chính sách hỗ trợ nông sản xuất khẩu là hết sức cần thiết. Giới chuyên gia và doanh nghiệp đều hy vọng Chính phủ sớm xem xét kiến nghị để điều chỉnh phù hợp với thực tiễn.
